नवी दिल्ली : मद्याच्या बाटल्यांवर करण्यात येणारे दावे, कृत्रिम फ्लेवर्सचा वापर आणि ग्राहकांची दिशाभूल करणाऱ्या लेबलिंगच्या मुद्द्यावर भारतीय अन्नसुरक्षा आणि मानके प्राधिकरणाने (FSSAI) काही मद्य उत्पादक कंपन्यांवर कारवाई सुरू केली आहे. FSSAIच्या तपासणीत काही उत्पादनांमध्ये नियमांनुसार आवश्यक असलेल्या घटकांचा आणि लेबलिंगच्या निकषांचा योग्य प्रकारे पालन झाले नसल्याचे आढळल्याचा दावा करण्यात आला आहे. या कारवाईत विशेषतः ओल्ड मंक रमचे उत्पादन करणाऱ्या महाराष्ट्रातील सहा कंपन्यांना नोटिसा बजावण्यात आल्याची माहिती केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाकडून देण्यात आली आहे. FSSAIच्या नियमांनुसार मद्यामध्ये फ्लेवरचा वापर केला असल्यास त्याबाबत आवश्यक माहिती उत्पादनाच्या लेबलवर स्पष्टपणे नमूद करणे अपेक्षित असते. मात्र, तपासणीदरम्यान काही उत्पादनांमध्ये बाहेरून कृत्रिम फ्लेवरचा वापर करण्यात आल्याचे आणि त्याचा स्पष्ट उल्लेख लेबलवर नसल्याचे आढळल्याचे सांगण्यात आले आहे. त्यामुळे संबंधित उत्पादनांची वर्गवारी आणि त्यावरील दावे याबाबत FSSAIने आक्षेप घेतला आहे. या प्रकरणात ओल्ड मंक रमच्या बाटलीवर करण्यात आलेल्या ‘७ वर्षे जुनी’ किंवा ‘Aged/Matured’ या दाव्याबाबतही प्रश्न उपस्थित करण्यात आला आहे. तपासणीदरम्यान संबंधित उत्पादनांमध्ये मॅच्युअर्ड रम स्पिरिटचे प्रमाण अत्यल्प असल्याचे आढळल्याचा दावा करण्यात आला आहे. उपलब्ध माहितीनुसार, काही नमुन्यांमध्ये हे प्रमाण पाच टक्क्यांपेक्षाही कमी असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. त्यामुळे अशा उत्पादनांना ‘स्टँडर्ड रम’ म्हणून बाजारात विकणे आणि त्यावर आवश्यक माहिती न देणे हे नियमांच्या चौकटीत येते का, याबाबत तपासणी करण्यात आली आहे. FSSAIने या प्रकरणात संबंधित कंपन्यांकडून स्पष्टीकरण मागवले असून, उत्पादनांची तपासणी आणि नियमांनुसार पुढील कारवाईची प्रक्रिया सुरू आहे.
या कारवाईचा विस्तार महाराष्ट्रापुरता मर्यादित नसून, गोव्यातील मॅडेक्सी डिस्टिलरीज अँड ब्रेव्हरीझ येथेही FSSAIच्या पथकाने तपासणी करून मद्याचे नमुने घेतल्याची माहिती समोर आली आहे. ओल्ड मंकसह इतर काही मद्य ब्रँड्सच्या उत्पादनांबाबतही तपासणी सुरू असल्याचे सांगण्यात येत आहे. मद्य उत्पादनांमध्ये वापरले जाणारे घटक, त्यांची वर्गवारी, उत्पादनाच्या लेबलवरील माहिती आणि ग्राहकांना करण्यात येणारे दावे हे संबंधित अन्नसुरक्षा आणि मानकांनुसार असणे आवश्यक आहे. त्यामुळे ‘Aged’, ‘Matured’ किंवा विशिष्ट प्रकारच्या मद्याचा दावा करणाऱ्या उत्पादनांमध्ये प्रत्यक्षात कोणते घटक आणि किती प्रमाणात वापरले आहेत, याची पडताळणी करण्यावर FSSAIकडून भर देण्यात येत आहे. विशेषतः कृत्रिम फ्लेवर किंवा इतर घटक वापरले असल्यास त्याची माहिती ग्राहकांना स्पष्टपणे मिळणे आवश्यक असल्याचे नियमांमध्ये नमूद आहे. या पार्श्वभूमीवर नियमांचे पालन न करणाऱ्या उत्पादकांविरोधात कारवाई केली जात असल्याचे केंद्रीय मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे. ही कारवाई संपूर्ण मद्य उद्योगाविरोधात नसून, नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या किंवा ग्राहकांची दिशाभूल करणारे दावे करणाऱ्या विशिष्ट उत्पादक आणि उत्पादनांविरोधात असल्याचेही स्पष्ट करण्यात आले आहे. दरम्यान, संबंधित कंपन्यांना आपली बाजू मांडण्याची आणि आवश्यक कागदपत्रे सादर करण्याची प्रक्रिया पुढे सुरू राहणार आहे. तपासणीत आढळलेल्या बाबींच्या आधारे पुढील निर्णय घेतला जाणार असून, अंतिम निष्कर्ष अधिकृत तपास आणि नियामक प्रक्रियेनंतरच स्पष्ट होणार आहेत. त्यामुळे या प्रकरणामुळे मद्य उत्पादनांच्या लेबलिंग, गुणवत्ता आणि ग्राहकांना दिल्या जाणाऱ्या माहितीबाबत पुन्हा एकदा प्रश्न उपस्थित झाले असून, नियमांचे काटेकोर पालन करण्याची आवश्यकता अधोरेखित झाली आहे.
