मुंबई : दररोज लाखो प्रवाशांची जीवनवाहिनी असलेल्या मुंबई लोकलमध्ये लवकरच मोठा तांत्रिक बदल होण्याची शक्यता आहे. नोकरदार आणि दैनंदिन प्रवाशांचा प्रवास अधिक सुरक्षित, वेगवान आणि सोयीस्कर करण्याच्या उद्देशाने रेल्वे प्रशासनाने स्वदेशी ‘कवच 5.0’ या आधुनिक ऑटोमॅटिक ट्रेन प्रोटेक्शन प्रणालीच्या विकासाला सुरुवात केली आहे. वाढती प्रवासी गर्दी, गाड्यांची वाढती संख्या आणि सुरक्षिततेच्या दृष्टीने ही अत्याधुनिक यंत्रणा विशेषतः मुंबईसारख्या अतिवर्दळीच्या उपनगरीय रेल्वे मार्गांसाठी विकसित करण्यात येत आहे. या प्रणालीची अंमलबजावणी कोणत्या मार्गावर प्रथम केली जाणार, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. नव्या तंत्रज्ञानामुळे दोन लोकल गाड्यांमधील सुरक्षित अंतर कमी करणे शक्य होणार असून, सध्या तीन मिनिटांच्या अंतराने धावणाऱ्या लोकल भविष्यात अवघ्या दोन मिनिटांच्या अंतराने धावू शकतील. त्यामुळे प्रवाशांना अधिक वारंवार सेवा उपलब्ध होण्यास मदत होईल. सध्या पश्चिम आणि मध्य रेल्वेवर दररोज सुमारे 3,254 लोकल फेऱ्या चालविल्या जातात. मात्र, ‘कवच 5.0’ प्रणाली पूर्ण क्षमतेने कार्यान्वित झाल्यानंतर या फेऱ्यांची संख्या वाढवून सुमारे 4,000 पर्यंत नेणे शक्य होणार असल्याचे सांगितले जात आहे.
रेल्वे मंत्रालयाने या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाची घोषणा केली असून, संशोधन, डिझाइन आणि मानक संस्था (RDSO) या प्रणालीचे तांत्रिक निकष अंतिम करण्याचे काम करत आहे. ही अत्याधुनिक कॅब-आधारित सिग्नलिंग प्रणाली असल्यामुळे लोकोपायलटला ट्रॅकवरील सिग्नलकडे वारंवार पाहण्याची गरज भासणार नाही. सर्व सिग्नल आणि आवश्यक सूचना थेट इंजिनच्या केबिनमधील स्क्रीनवर उपलब्ध होतील. विशेष म्हणजे मुसळधार पाऊस, दाट धुके किंवा कमी दृश्यमानतेच्या परिस्थितीतही ही प्रणाली अचूकपणे कार्य करणार आहे. लोकोपायलटकडून सिग्नल ओलांडला गेला किंवा गाडीचा वेग निर्धारित मर्यादेपेक्षा अधिक झाला, तर ‘कवच 5.0’ प्रणाली आपोआप ब्रेक लावून संभाव्य अपघात टाळण्यास मदत करेल. या आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे मुंबई लोकल सेवा अधिक सुरक्षित, कार्यक्षम आणि वेळेवर होण्यास मोठी मदत मिळणार असून, वाढत्या प्रवासी संख्येला सामावून घेण्यासाठी रेल्वे प्रशासनाला अधिक लोकल फेऱ्या चालविणे शक्य होणार आहे.
महत्त्वाचे बदल आणि वैशिष्ट्ये:
- २ मिनिटांच्या अंतराने लोकल: सध्या दोन लोकल गाड्यांमध्ये असणारे ३ मिनिटांचे अंतर (हेडवे) कमी होऊन, आता दर दोन मिनिटांनी लोकल धावणार आहे.
- ३०% फेऱ्यांमध्ये वाढ: गाड्यांमधील अंतर ३० टक्क्यांनी कमी झाल्यामुळे दररोजच्या लोकल फेऱ्यांची संख्या अंदाजे ३,२५४ वरून ४,००० पर्यंत वाढेल, ज्यामुळे प्रवाशांची गर्दीतून मोठी सुटका होईल.
- कॅब-आधारित सिग्नलिंग: ‘कवच ५.०’ ही यंत्रणा थेट लोकोपायलटच्या चालक कक्षातील (कॅबमधील) डिस्प्लेवर सिग्नलची माहिती दाखवेल. त्यामुळे पारंपरिक सिग्नल खांबांवर अवलंबून राहण्याची गरज भासणार नाही.
- अति-सुरक्षित प्रवास: पाऊस किंवा दाट धुके अशा खराब हवामानातही ही प्रणाली अचूक गति नियंत्रण आणि स्वयंचलित ब्रेक लावून ट्रेन अपघातांची (टक्कर) शक्यता पूर्णपणे नष्ट करेल.
