मुंबई : महाराष्ट्रात नवरात्रोत्सवाची तयारी सुरू असतानाच गरबा आणि दांडिया कार्यक्रमांबाबत नवा वाद निर्माण झाला आहे. विश्व हिंदू परिषदेने (विहिंप) यंदा राज्यातील गरबा-दांडिया कार्यक्रमांमध्ये मुस्लिमांना सहभागी होऊ न देण्याची भूमिका जाहीर केली असून आयोजकांसाठी काही मार्गदर्शक सूचना जारी केल्याचे सांगितले आहे. विहिंपचे राष्ट्रीय प्रवक्ते व संयुक्त सचिव श्रीराज नायर यांनी सांगितले की, नवरात्रोत्सव हा केवळ मनोरंजनाचा किंवा नृत्याचा कार्यक्रम नसून देवीची आराधना करण्याचा धार्मिक उत्सव आहे. त्यामुळे कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होणाऱ्यांच्या धार्मिक ओळखीबाबत आयोजकांनी खबरदारी घ्यावी, अशी संघटनेची भूमिका आहे. यासाठी प्रवेशावेळी सहभागींची ओळख पडताळण्यासाठी आधार कार्ड तपासावे आणि हिंदू असल्याची खात्री करण्यासाठी कपाळावर टिळा लावावा, अशा सूचना देण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले. तसेच गरबा मंडपांमध्ये विहिंप आणि बजरंग दलाचे कार्यकर्ते उपस्थित राहून या सूचनांची अंमलबजावणी होत आहे की नाही, यावर लक्ष ठेवतील, असेही त्यांनी स्पष्ट केले. नायर यांच्या मते, हा निर्णय कोणत्याही समाजाविरोधात नसून नवरात्रोत्सवाचे धार्मिक स्वरूप आणि परंपरा जपण्यासाठी खबरदारीचा उपाय आहे. संघटनेने या संदर्भात ‘लव्ह जिहाद’चाही मुद्दा उपस्थित केला आहे. दरम्यान, महाराष्ट्रात मुंबई, ठाणे, नवी मुंबईसह विविध शहरांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर व्यावसायिक गरबा-दांडिया कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते आणि हजारो नागरिक त्यामध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे या सूचनांमुळे यंदाच्या नवरात्रोत्सवात सहभागींची ओळख तपासण्याचा मुद्दा चर्चेचा विषय ठरण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
गरबा-दांडिया कार्यक्रमांमध्ये मुस्लिम किंवा गैर-हिंदूंना प्रवेश न देण्याची भूमिका यंदाच प्रथमच घेण्यात आलेली नसून, गेल्या काही वर्षांपासून विविध हिंदू संघटना आणि काही राजकीय नेत्यांकडून आयोजकांना सहभागींची ओळख तपासण्याचे किंवा गैर-हिंदूंना प्रवेश न देण्याचे आवाहन केले जात आहे. यंदा विहिंपने या भूमिकेला अधिकृत स्वरूप देत आयोजकांसाठी मार्गदर्शक सूचना जाहीर केल्या असून कार्यकर्त्यांनाही कार्यक्रमस्थळी उपस्थित राहण्याचे निर्देश दिल्याचे सांगितले आहे. मात्र, या सूचनांची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी प्रत्येक आयोजक कशा प्रकारे करणार, याबाबत अद्याप स्पष्टता नाही. तसेच धार्मिक कार्यक्रमात सहभागी होणाऱ्या व्यक्तीची धार्मिक ओळख आधार कार्डावरून तपासणे आणि कपाळावर टिळा लावण्यासारख्या सूचनांमुळे सामाजिक, राजकीय आणि कायदेशीर स्तरावर चर्चा रंगण्याची शक्यता आहे. एकीकडे नवरात्रोत्सवाच्या तयारीला वेग आला असताना या निर्णयामुळे राज्यात नव्या वादाला तोंड फुटले आहे. गरबा हा धार्मिक विधीचा भाग आहे की सर्व समाजाला एकत्र आणणारा सांस्कृतिक उत्सव, यावरही विविध स्तरांतून मतमतांतरे समोर येण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. दरम्यान, विहिंपने पुन्हा एकदा स्पष्ट केले आहे की, संघटनेचा उद्देश कोणत्याही समुदायाला लक्ष्य करणे नसून नवरात्रोत्सवाचे धार्मिक आणि सांस्कृतिक स्वरूप कायम राखणे हा आहे. मात्र, या निर्णयामुळे आगामी काळात राजकीय प्रतिक्रिया, सामाजिक चर्चा आणि आयोजकांसमोरील अंमलबजावणीची आव्हाने अधिक तीव्र होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
