मुंबई : खाऊगल्लीमध्ये पाणीपुरी, चाटच्या गाड्या, चायनीज भेळ, तवा पुलाव, व्हेज फ्रँकी, शोरमापासून आईस्क्रीमपर्यंत असंख्य गोष्टी गाड्यांवर मिळतात. वडापाव तर गल्लोगल्ली खायला मिळतो. या सर्वच पदार्थांची विक्री करण्यासाठीही अन्न व औषध प्रशासनाकडून अधिकृत परवान्याची गरज लागते. मात्र मुंबई आणि उपनगरांत साठ टक्क्यांहून अधिक विक्रेते विनापरवानाच अशा अन्नपदार्थांची विक्री करतात, असे आढळून आले आहे. चटकदार, चवदार पदार्थांसाठी या गाड्यांवरील पदार्थांवर ताव मारणाऱ्या मुंबईकरांनी आपण जिथे खात आहोत, त्या विक्रेत्याकडे योग्य परवाना आहे का, याची विचारणा करू शकतो. परंतू अनेकदा तसे केले जात नाही. त्यामुळे चायनीज भेळ किंवा मोमोची चटणी यात घातलेले रंग, फ्रीजमध्ये कित्येक दिवस साठवून ठेवलेले तसेच आंबवलेले पदार्थ ग्राहकांच्या माथी मारले जातात. मुंबई महापालिकेच्या आरोग्य विभागाने दिलेली आजारांची माहिती पाहिली तर मागील काही महिन्यांमध्ये डेंग्यू, मलेरिया या आजारांसोबत गॅस्ट्रोच्या आजाराचा त्रास वाढला आहे. दूषित पाण्यासह दूषित अन्नपदार्थांमधूनही हा त्रास रुग्णांना होतो. केवळ पाणीपुरवठा करणाऱ्या स्रोतांची तपासणी करण्यासह अन्य मार्गाने होणारा संसर्गही यासाठी कारणीभूत आहे. त्यामुळे हॉटेल्सच्या व्यतिरिक्त ज्या ठिकाणी अन्नपदार्थांची, पाण्याची खुली विक्री होते तिथे अन्न व औषध प्रशासनाचे अधिकारी जातात का, याकडे गांभीर्याने पाहण्याची गरज आहे.
एफडीएतील वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार अन्न औषध अधिकाऱ्यांच्या जागा रिक्त आहे. त्यामुळे पूर्ण मुंबईचा भार हा पंधरा ते वीस अधिकाऱ्यांवर येतो. सरकारने रिक्त जागा भरण्याच्या प्रक्रियेसाठी अंशतः मान्यता दिली आहे. मात्र अद्याप या जागा भरण्यात आलेल्या नाही. योग्यवेळी रिक्त पदे भरली तर त्याचा उपयोग होईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. एफडीए व्यावसायिक उद्देशाने अन्नपदार्थ तयार करून त्याची विक्री केली जात असेल तर त्यासाठी अधिकृत परवान्याची गरज असते. मुंबईमध्ये एफडीएने केलेल्या कारवाईमध्ये ढाबे, हॉटेल्स, ओपन फूड किचन यांच्याकडे अशा परवान्यांची उपलब्धता नसल्याचे दिसून आल्याचे अन्न व औषध प्रशासनाने स्पष्ट केले होते. परवाने घेतल्यानंतर संबधित व्यक्तीला आपण अन्नसुरक्षेच्या निकषांचे पालन करणाऱ्या ठिकाणी आहार घेत आहोत, येथे वापरात येणाऱ्या पाण्याची गुणवत्ता, कच्च्या मालाची गुणवत्ता चांगली आहे याची खात्री पटते, याकडेही एफडीएने लक्ष वेधले.
रस्त्यावर गाड्यावर मिळणारे आईस्क्रीम, कुल्फीच्या गाड्या, मटका कुल्फी यामध्ये ज्या बर्फाचा वापर केला जातो. त्यातले पाणी कुठले असते याचा शोध घेतला जात नाही. विविध प्रकारच्या ज्युसमध्ये वा उसाच्या रसामध्ये वापरण्यात येणारा हा बर्फ आरोग्यासाठी अपायकारक असतो. दोन वर्षांपूर्वी विविध प्रकारच्या पदार्थांमध्ये वापरात येणाऱ्या बर्फाच्या गुणवत्तेची तपासणी होईल, असे फर्मान अन्न व औषध प्रशासनाकडून काढण्यात आले होते, त्याचे पुढे काय झाले असा प्रश्न आरोग्य कार्यकर्ते सुमेध पाटील यांनी उपस्थित केला आहे. विविध प्रकारच्या व विशिष्ट कंपनीच्या नामसदृश बाटलीबंद पाण्याची बाजारामध्ये विक्री होत असते. त्यांच्या किंमतीही वेगवेगळ्या असतात. या पाण्याची शुद्धीकरणाची प्रक्रिया कशी असावी, याची पद्धत ब्युरो ऑफ इंडिया स्टँडर्डने ठरवून दिलेली आहे. त्यानुसार निर्जतुक बाटल्यांमध्ये वा पाकिटांमध्ये पाणी पॅकबंद केले जाते. पाण्याची शुद्धता तपासण्यासाठी हे पाणी मान्यताप्राप्त प्रयोगशाळेमध्ये पाठवले जाणे, अपेक्षित आहे. प्रत्यक्षात मात्र अशा चाचण्यांची संख्या हाताच्या बोटावर मोजण्याइतक्याही होत नाही.