नवी दिल्ली : खाद्यपदार्थांप्रमाणेच आता साबण, शॅम्पू, टूथपेस्ट, सौंदर्यप्रसाधने आणि इतर वैयक्तिक वापराच्या उत्पादनांवरही हिरवा किंवा लाल-तपकिरी ठिपका छापणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. या नव्या नियमामुळे एखादे उत्पादन शाकाहारी घटकांपासून तयार झाले आहे की त्यामध्ये प्राणिजन्य घटकांचा वापर करण्यात आला आहे, हे ग्राहकांना पॅकेट पाहताच सहज ओळखता येणार आहे. केंद्र सरकारने पॅकेज्ड कॉस्मेटिक आणि संबंधित उत्पादनांच्या लेबलिंग नियमांमध्ये सुधारणा करत २१ सप्टेंबर २०२६ पासून हे नियम लागू केले आहेत. यानुसार संबंधित उत्पादनांच्या पॅकेटच्या दर्शनी भागावर, वरच्या बाजूस स्पष्टपणे हिरवे किंवा लाल-तपकिरी चिन्ह छापणे उत्पादकांसाठी अनिवार्य करण्यात आले आहे. आतापर्यंत ग्राहकांना उत्पादनामध्ये वापरण्यात आलेल्या घटकांचा स्रोत समजण्यासाठी पॅकेटवरील छोट्या अक्षरांमध्ये दिलेली ‘इन्ग्रेडिएंट्स लिस्ट’ वाचावी लागत होती. मात्र, आता या रंगीत संकेतामुळे उत्पादनाचे मूळ स्वरूप क्षणात समजणार आहे. त्यामुळे विशेषतः धार्मिक श्रद्धा किंवा वैयक्तिक कारणांमुळे प्राणिजन्य घटक असलेली उत्पादने टाळणाऱ्या ग्राहकांना योग्य उत्पादन निवडणे अधिक सोपे होणार आहे. साबण, शॅम्पू, टूथपेस्ट, फेसवॉश, क्रीम, लोशन आणि इतर वैयक्तिक वापराच्या वस्तू खरेदी करताना हा बदल ग्राहकांसाठी उपयुक्त ठरणार आहे.
मात्र, हिरवा किंवा लाल-तपकिरी ठिपका हा उत्पादनाच्या गुणवत्तेचा किंवा सुरक्षिततेचा मापदंड नसल्याचे केंद्र सरकारने स्पष्ट केले आहे. एखाद्या उत्पादनावर हिरवे चिन्ह असल्यामुळे ते अधिक सुरक्षित, अधिक दर्जेदार किंवा आरोग्यासाठी अधिक फायदेशीर आहे, असा त्याचा अर्थ होत नाही. हे चिन्ह केवळ उत्पादनातील घटकांचा स्रोत शाकाहारी आहे की प्राणिजन्य, याची माहिती देण्यासाठी आहे. त्यामुळे उत्पादन खरेदी करताना ग्राहकांनी केवळ या चिन्हावर अवलंबून न राहता पॅकेटवरील घटकांची संपूर्ण यादी (Ingredients List), वापराच्या सूचना, इशारे आणि इतर आवश्यक माहिती काळजीपूर्वक वाचणे आवश्यक आहे. विशेषतः अॅलर्जी, त्वचेची संवेदनशीलता, विशिष्ट रसायनांपासून दूर राहण्याची गरज किंवा वैद्यकीय कारणे असल्यास ही माहिती तपासणे अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे. लीगल मेट्रोलॉजी (पॅकेज्ड कमोडिटीज) नियमांमधील सुधारणांनुसार हा बदल करण्यात आला असून, ग्राहकांना उत्पादनासंबंधीची महत्त्वाची माहिती अधिक स्पष्ट, पारदर्शक आणि सहज उपलब्ध करून देणे हा यामागील मुख्य उद्देश आहे. त्यामुळे ग्राहकांना आता उत्पादनाच्या मूळाबाबत प्राथमिक माहिती पॅकेटच्या दर्शनी भागावरूनच मिळणार असून, खरेदीचा निर्णय अधिक माहितीपूर्ण पद्धतीने घेणे शक्य होणार आहे.
