वृत्तसंस्था : भारतीय रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन (IRCTC) ने ऑनलाइन रेल्वे तिकीटांच्या काळाबाजाराला आळा घालण्यासाठी आतापर्यंतची सर्वात मोठी आणि कठोर कारवाई केली आहे. बनावट युझर आयडी तयार करून रेल्वे आरक्षण प्रणालीचा गैरवापर करणाऱ्या एजंट आणि दलालांविरुद्ध मोठी मोहीम राबवत IRCTC ने तब्बल ३ कोटी ४ लाख बनावट युझर आयडी कायमस्वरूपी निष्क्रिय केले आहेत. याशिवाय संशयास्पद व्यवहारांमध्ये सहभागी असल्याचा संशय असलेल्या ६.३३ कोटी खात्यांवर तात्पुरती बंदी घालण्यात आली असून, या खात्यांची पडताळणी पूर्ण होईपर्यंत संबंधित वापरकर्त्यांना ऑनलाइन तिकीट बुक करता येणार नाही. IRCTC च्या तपासात अनेक एजंट बनावट ई-मेल आयडी, मोबाईल क्रमांक आणि खोटी माहिती वापरून मोठ्या प्रमाणात युझर आयडी तयार करत असल्याचे समोर आले. आरक्षण विंडो सुरू होताच ही खाती वापरून काही सेकंदांत मोठ्या प्रमाणावर तिकिटे बुक केली जात होती. त्यानंतर ही तिकिटे सणासुदीच्या काळात किंवा गर्दीच्या दिवसांमध्ये सामान्य प्रवाशांना जास्त दराने विकली जात होती. या प्रकारामुळे सर्वसामान्य प्रवाशांना कन्फर्म तिकीट मिळण्यात मोठ्या अडचणी येत होत्या. ही फसवणूक रोखण्यासाठी IRCTC ने आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करत अँटी-बॉट प्रणाली, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि प्रगत सुरक्षा यंत्रणा कार्यान्वित केल्या आहेत. परिणामी बॉट्स आणि स्वयंचलित सॉफ्टवेअरद्वारे होणाऱ्या बुकिंगमध्ये ५५ ते ६५ टक्क्यांपर्यंत घट झाल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
ऑनलाइन तिकीट बुकिंग अधिक पारदर्शक आणि सुरक्षित करण्यासाठी IRCTC ने अनेक महत्त्वाचे नियमही लागू केले आहेत. अॅडव्हान्स रिझर्व्हेशन विंडो सुरू झाल्यानंतर सकाळी ८ ते ८.१० या पहिल्या दहा मिनिटांत अधिकृत एजंटनाही तिकीट बुक करता येणार नाही. त्यामुळे सुरुवातीच्या काही मिनिटांत सामान्य प्रवाशांना तिकीट मिळण्याची संधी वाढणार आहे. तसेच अॅडव्हान्स बुकिंग करताना वापरकर्त्यांसाठी शासकीय ओळखपत्राद्वारे ओळख पडताळणी अनिवार्य करण्यात आली आहे. त्यामुळे बनावट खात्यांद्वारे तिकीट बुकिंग करणे अधिक कठीण होणार आहे. या उपाययोजनांचा परिणामही दिसून येत असून, यावर्षी ७ सप्टेंबर रोजी IRCTC च्या संकेतस्थळावर एका दिवसात विक्रमी २० लाखांहून अधिक रेल्वे तिकिटांचे बुकिंग करण्यात आले. हा आकडा १९ ऑगस्ट २०२५ रोजी नोंदवलेल्या १८.४० लाख तिकिटांच्या पूर्वीच्या विक्रमापेक्षा अधिक आहे. वाढत्या प्रवासी संख्येच्या पार्श्वभूमीवर पारदर्शक, सुरक्षित आणि सर्वसामान्यांना समान संधी देणारी आरक्षण व्यवस्था निर्माण करण्यासाठी IRCTC सातत्याने कठोर पावले उचलत आहे. बनावट युझर आयडीवर झालेली ही मोठी कारवाई रेल्वे तिकीटांच्या काळाबाजाराला मोठा आळा घालणारी ठरणार असून, भविष्यातही अशा गैरप्रकारांविरोधात कठोर कारवाई सुरूच राहणार असल्याचे IRCTC ने स्पष्ट केले आहे. सामान्य प्रवाशांनी केवळ अधिकृत IRCTC संकेतस्थळ किंवा अधिकृत अॅपद्वारेच तिकीट बुक करावे आणि कोणत्याही अनधिकृत एजंट किंवा दलालांपासून सावध राहावे, असे आवाहनही करण्यात आले आहे.
