मुंबई : भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरणाने (FSSAI) ऑगस्ट २०२६ च्या सुरुवातीला डाबर इंडियाच्या काही खाद्य उत्पादनांवर करण्यात येणाऱ्या ‘१००% शुद्ध’, ‘१००% नैसर्गिक’, ‘१००% सेंद्रिय’ आणि ‘१००% शुद्धतेची हमी’ अशा दाव्यांवर आक्षेप घेत संबंधित उत्पादनांची विक्री तात्काळ थांबवण्याचे आदेश दिले आहेत. कंपनीकडून उत्पादनांच्या पॅकेजिंग, जाहिराती आणि वेबसाइटवर करण्यात येणारे हे दावे वैज्ञानिकदृष्ट्या पूर्णपणे पडताळता येत नसल्याने ते ग्राहकांची दिशाभूल करणारे असल्याचे FSSAIने म्हटले आहे. अशा प्रकारचे दावे अन्न सुरक्षा आणि मानके (जाहिरात आणि दावे) नियम, २०१८ मधील तरतुदींशी विसंगत असल्याचे प्राधिकरणाचे म्हणणे आहे. याशिवाय काही उत्पादनांवर वैध मान्यता नसतानाही ‘जैविक भारत’ (Jaivik Bharat) लोगोचा वापर करण्यात आल्याचेही FSSAIच्या निदर्शनास आले आहे. या कारवाईच्या कक्षेत डाबर मध, गायीचे तूप, ॲपल सायडर व्हिनेगर, व्हर्जिन नारळ तेल, तिळाचे तेल, होममेड नारळाचे दूध आणि नारळाचे पाणी यांसारख्या उत्पादनांचा समावेश असल्याचे सांगण्यात आले आहे. FSSAIने डाबरला संबंधित उत्पादनांची विक्री थांबवून कारवाई केल्याचा अहवाल १५ दिवसांच्या आत सादर करण्याचे निर्देश दिले आहेत. त्यामुळे डाबरच्या संबंधित उत्पादनांच्या पॅकेजिंग आणि विपणन दाव्यांमध्ये बदल करण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे. कंपनीने आपल्या पॅकेजिंग, जाहिराती आणि अधिकृत वेबसाइटवरून ‘१००%’ हे शब्द हटवण्यास सुरुवात केली असल्याची माहिती समोर आली आहे. ग्राहकांना उत्पादनाच्या शुद्धता, नैसर्गिकता किंवा सेंद्रिय स्वरूपाबाबत निश्चित आणि दिशाभूल करणारी हमी देणारे दावे टाळण्याच्या दृष्टीने FSSAIने घेतलेल्या या भूमिकेकडे महत्त्वाचे पाऊल म्हणून पाहिले जात आहे.
दरम्यान, FSSAIच्या या आदेशाविरोधात डाबर इंडियाने न्यायालयात धाव घेतली आहे. कोणतीही पूर्वसूचना न देता किंवा कंपनीला आपली बाजू मांडण्याची पुरेशी संधी न देता विक्री थांबवण्याचा आदेश देण्यात आल्याचा आरोप डाबरने केला आहे. या कारवाईला आव्हान देत कंपनीने दिल्ली उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली आहे. त्यामुळे आता या प्रकरणात FSSAIने केलेली कारवाई आणि कंपनीकडून मांडण्यात आलेली भूमिका यावर न्यायालयीन प्रक्रियेत पुढील निर्णय होणार आहे. FSSAIच्या कारवाईमुळे खाद्य उत्पादनांच्या पॅकेजिंगवर करण्यात येणारे ‘१००%’ स्वरूपाचे दावे, त्यांची वैज्ञानिक पडताळणी आणि ग्राहकांना दिली जाणारी माहिती याबाबत पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे. अन्न उत्पादनांबाबत ग्राहकांना अचूक, स्पष्ट आणि नियमांनुसार माहिती मिळावी, हा या नियमांचा प्रमुख उद्देश आहे. त्यामुळे संबंधित कंपन्यांनी उत्पादनांच्या जाहिराती आणि पॅकेजिंगवरील दाव्यांची नियमांनुसार तपासणी करणे आवश्यक ठरणार आहे. डाबरने संबंधित शब्द आपल्या पॅकेजिंग, जाहिराती आणि वेबसाइटवरून हटवण्याची प्रक्रिया सुरू केल्याने कंपनी या आक्षेपांवर सुधारणा करण्याच्या दिशेने पावले उचलत असल्याचे दिसून येते. मात्र, FSSAIच्या विक्रीबंदीच्या आदेशाविरोधात दाखल करण्यात आलेल्या याचिकेमुळे या प्रकरणाचा अंतिम निर्णय न्यायालयीन प्रक्रियेनंतरच स्पष्ट होणार आहे. दरम्यान, ग्राहकांनी संबंधित उत्पादनांच्या पॅकेजिंगवरील दावे आणि प्रमाणपत्रांची माहिती काळजीपूर्वक तपासावी, तसेच खाद्य उत्पादनांबाबत अधिकृत माहितीला प्राधान्य द्यावे, असे आवाहन करण्यात येत आहे.
बंदी घालण्यात आलेली मुख्य उत्पादने :
- डाबर मध (Dabur Honey)
- गायीचे तूप (Cow Ghee)
- ॲपल सायडर व्हिनेगर (Apple Cider Vinegar)
- व्हर्जिन नारळ तेल आणि तिळाचे तेल
- होममेड नारळाचे दूध आणि नारळाचे पाणी
