मुंबई : मुंबई महानगरपालिका सार्वजनिक आरोग्य खात्याने नागरिकांसाठी जन्म व मृत्यू नोंदणी तसेच संबंधित प्रमाणपत्रांमध्ये आवश्यक दुरुस्ती करण्याची प्रक्रिया अधिक सुलभ करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. जन्म व मृत्यू नोंदणी अधिनियम, १९६९ अन्वये महानगरपालिका क्षेत्रातील जन्म-मृत्यूंची नोंदणी आणि नोंदणीकृत प्रमाणपत्रांतील आवश्यक दुरुस्त्यांसाठी महानगरपालिकेच्या सर्व विभागीय कार्यालयांतील नागरी सुविधा केंद्रांमध्ये (सीएफसी) स्वतंत्र खिडकी उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. या केंद्रांमार्फत जन्म प्रमाणपत्रामध्ये बालकाचे नाव समाविष्ट करणे, जन्म किंवा मृत्यू प्रमाणपत्रातील दुरुस्ती, जुने जन्म किंवा मृत्यू प्रमाणपत्र नवीन क्यूआर कोडयुक्त प्रमाणपत्रामध्ये रूपांतरित करणे तसेच विवाह प्रमाणपत्रातील दुरुस्ती अशा विविध सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत. नव्या संगणकीय प्रणालीमुळे नागरिकांना अर्ज सादर केल्यानंतर त्याची स्थिती जाणून घेण्याची सुविधा सीएफसी स्तरावर उपलब्ध होणार आहे. त्यामुळे अर्जाच्या कार्यवाहीसाठी नागरिकांना वारंवार संबंधित कार्यालयात जाण्याची आवश्यकता राहणार नाही. या प्रणालीच्या पुढील टप्प्यात अर्जाच्या स्थितीची माहिती नागरिकांना एसएमएसद्वारे देण्याची सुविधाही उपलब्ध करून देण्यात येणार आहे. नागरिकांना अधिक सुलभ, पारदर्शक आणि कार्यक्षम सेवा ऑनलाइन स्वरूपात उपलब्ध करून देण्याचे निर्देश अतिरिक्त महानगरपालिका आयुक्त (शहर) प्राजक्ता वर्मा लवंगारे यांनी दिले आहेत. यापूर्वी जन्म-मृत्यू प्रमाणपत्र, नोंदीतील दुरुस्ती किंवा जन्म प्रमाणपत्रामध्ये बालकाचे नाव समाविष्ट करण्यासाठी नागरिकांना संबंधित आरोग्य विभागाच्या कार्यालयातील वैद्यकीय अधिकाऱ्यांकडे अर्ज प्रत्यक्ष सादर करावा लागत होता. तसेच अर्जाची सद्यस्थिती जाणून घेण्यासाठीही संबंधित कार्यालयात भेट द्यावी लागत होती. त्यामुळे नागरिकांचा वेळ खर्च होण्याबरोबरच विभागाला प्रलंबित अर्ज आणि कामाच्या भाराचे प्रभावीपणे निरीक्षण करणे आव्हानात्मक ठरत होते.
नवीन संगणकीय प्रणालीमुळे या प्रक्रियेत सुसूत्रता आणि पारदर्शकता येण्यास मदत होणार आहे. जन्म व मृत्यू नोंदीतील दुरुस्ती, जन्म किंवा मृत्यू प्रमाणपत्र मिळविणे तसेच जन्म प्रमाणपत्रामध्ये बालकाचे नाव समाविष्ट करणे, विशेषतः जन्मापासून १५ वर्षांच्या आतील बालकांसाठी, आवश्यक अर्ज आणि विहित कागदपत्रे नागरी सुविधा केंद्रात स्वीकारण्यात येणार आहेत. अर्ज स्वीकारल्यानंतर अर्जदाराला पोचपावती क्रमांक देण्यात येईल. भविष्यातील संदर्भासाठी तसेच अर्जाच्या अनुषंगाने आवश्यक पाठपुराव्यासाठी या क्रमांकाचा वापर करता येणार आहे. कार्यालयीन स्तरावर प्राप्त झालेल्या अर्जांची छाननी आणि पुढील कार्यवाही संबंधित वैद्यकीय आरोग्य अधिकाऱ्यांमार्फत करण्यासाठी स्वतंत्र व सुसूत्र प्रक्रिया विकसित करण्यात आली आहे. त्यामुळे प्राप्त अर्ज, प्रलंबित अर्ज आणि त्यावरील निर्णय यांचे अधिक प्रभावीपणे परीक्षण करणे शक्य होणार आहे. दरम्यान, शैक्षणिक कामकाज, परदेश दौरे तसेच इतर विविध कारणांसाठी जन्म प्रमाणपत्रांमध्ये दुरुस्ती करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर अर्ज येत असल्याने अशा नागरिकांसाठीही सीएफसीमध्ये स्वतंत्र खिडकी उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. या ठिकाणी जुने जन्म किंवा मृत्यू प्रमाणपत्र नवीन क्यूआर कोडयुक्त प्रमाणपत्रामध्ये रूपांतरित करण्याची सुविधा उपलब्ध होणार आहे. मुंबई महानगरपालिका आयुक्त आश्विनी भिडे यांनी अर्जाच्या स्थितीची माहिती देण्यासाठी पुढील टप्प्यात एसएमएस सुविधा सुरू करण्याचे निर्देश दिले आहेत. तसेच विहित कालावधीत नागरिकांना जन्म प्रमाणपत्र उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने या नवीन प्रणालीचा मोठा फायदा होईल, असा विश्वास अतिरिक्त महानगरपालिका आयुक्त प्राजक्ता वर्मा लवंगारे यांनी व्यक्त केला आहे. सन २०१६ पूर्वी नोंदविण्यात आलेल्या जन्म व मृत्यूच्या नोंदींसाठी नागरिकांना केंद्र सरकारच्या Civil Registration System (CRS) पोर्टलद्वारे नवीन स्वरूपातील जन्म किंवा मृत्यू प्रमाणपत्रासाठी अर्ज करता येणार आहे.
