वृत्तसंस्था : वाहन चालवताना हेल्मेट घालणे हा केवळ नियम नसून जीव वाचवणारा अत्यंत महत्त्वाचा सुरक्षेचा उपाय आहे. मात्र, केवळ हेल्मेट घातल्याने सर्व नियमांचे पालन झाले असे होत नाही. मोटार वाहन कायद्यानुसार काही नियमांचे उल्लंघन झाल्यास हेल्मेट डोक्यावर असतानाही दंड भरावा लागू शकतो. सुरक्षित प्रवासासाठी वाहतूक विभागाने काही स्पष्ट नियम निश्चित केले आहेत. वाहतूक विभागाच्या मते, हेल्मेट हे केवळ दंड टाळण्यासाठी नव्हे तर जीव वाचवण्यासाठी वापरले जाते. त्यामुळे दर्जेदार हेल्मेट वापरणे, पट्टी व्यवस्थित बांधणे, मागील प्रवाशालाही हेल्मेट घालण्यास सांगणे आणि सर्व सुरक्षा नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे. नियमांचे काटेकोर पालन केल्यास दंड टाळता येतोच, शिवाय अपघाताच्या प्रसंगी गंभीर दुखापत किंवा जीवितहानीचा धोका देखील मोठ्या प्रमाणात कमी होतो. त्यामुळे प्रत्येक वाहनचालकाने हेल्मेटसंबंधी सर्व नियमांची माहिती ठेवून त्यांचे पालन करणे ही काळाची गरज आहे.
१. हेल्मेटची पट्टी व्यवस्थित बांधणे आवश्यक
अनेक वाहनचालक हेल्मेट घालतात, मात्र त्याची हनुवटीखालील पट्टी बांधत नाहीत. अपघात झाल्यास अशा वेळी हेल्मेट डोक्यावरून निघून जाऊ शकते. त्यामुळे हेल्मेट घातलेले असूनही हा प्रकार नियमभंग मानला जातो आणि कारवाई होऊ शकते.
२. प्रमाणित हेल्मेटच वापरावे
भारतीय मानक ब्युरोची मान्यता असलेले हेल्मेट वापरणे बंधनकारक आहे. निकृष्ट दर्जाचे किंवा बनावट हेल्मेट सुरक्षेच्या निकषांवर खरी उतरत नाहीत. त्यामुळे अशा हेल्मेटचा वापर केल्यास दंड आकारला जाऊ शकतो.
३. मागील प्रवाशासाठीही हेल्मेट बंधनकारक
दुचाकीवर मागे बसलेल्या व्यक्तीनेही हेल्मेट घालणे आवश्यक आहे. चालकाने हेल्मेट घातले असले तरी मागील प्रवाशाने हेल्मेट न घातल्यास त्याची जबाबदारी चालकावर येते. निरीक्षण कॅमेऱ्यांच्या माध्यमातूनही अशा नियमभंगाची नोंद केली जाऊ शकते.
४. हेल्मेट हँडलला अडकवणे धोकादायक
काहीजण हेल्मेट वाहनाच्या हँडलला अडकवतात किंवा हातात धरून वाहन चालवतात. हेल्मेटचा उद्देश डोक्याचे संरक्षण करणे हा आहे. त्यामुळे ते डोक्यावर न घातल्यास हा गंभीर नियमभंग मानला जाऊ शकतो.
५. मुलांसाठी योग्य आकाराचे हेल्मेट आवश्यक
दुचाकीवर चार वर्षांपेक्षा अधिक वयाचे मूल बसले असल्यास त्याच्यासाठी योग्य आकाराचे सुरक्षात्मक हेल्मेट वापरणे आवश्यक आहे. मुलाने हेल्मेट न घातल्यास चालकाला दंडाचा सामना करावा लागू शकतो.
६. हेल्मेटवर अतिरिक्त उपकरणे बसवू नयेत
अलीकडच्या काळात अनेकजण चित्रीकरणासाठी हेल्मेटवर विविध उपकरणे बसवतात. हेल्मेटच्या मूळ रचनेत बदल केल्याने त्याची सुरक्षितता कमी होऊ शकते. त्यामुळे अशा प्रकारालाही नियमांचे उल्लंघन मानले जाऊ शकते.
