नवी दिल्ली : सार्वजनिक वितरण प्रणाली अधिक पारदर्शक, कार्यक्षम आणि लाभार्थीकेंद्रित करण्यासाठी केंद्र सरकारने रेशन वितरणाच्या पद्धतीत महत्त्वपूर्ण बदल करण्याचा निर्णय घेतला आहे. राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा कायद्यांतर्गत लाभ घेणाऱ्या कुटुंबांसाठी आता धान्य वाटपाची प्रक्रिया सदस्यसंख्येच्या आधारे अधिक अचूक करण्यात येणार आहे. यापूर्वी अनेक ठिकाणी रेशन कार्डावरील संपूर्ण कुटुंबाला एकत्रित धान्य वितरित केले जात होते. मात्र नव्या व्यवस्थेनुसार रेशन कार्डमध्ये नोंद असलेल्या आणि पडताळणी पूर्ण झालेल्या सदस्यांच्या संख्येनुसार धान्याचा कोटा निश्चित केला जाणार आहे. यासाठी रेशन दुकानांवरील संगणकीकृत यंत्रणा आधार क्रमांकाशी जोडण्यात येणार असून लाभार्थ्यांची माहिती अद्ययावत ठेवण्यावर भर दिला जाणार आहे. सरकारच्या मते, या बदलामुळे अपात्र किंवा अस्तित्वात नसलेल्या नावांच्या माध्यमातून होणारा धान्याचा अपव्यय रोखण्यास मदत होईल. अनेक ठिकाणी मृत व्यक्ती, स्थलांतरित सदस्य किंवा इतर कारणांमुळे प्रत्यक्ष लाभ न घेणाऱ्या व्यक्तींची नावे रेशन कार्डावर कायम असल्याचे निदर्शनास आले होते. त्यामुळे वितरण व्यवस्थेत अचूकता आणण्यासाठी आणि गरजूंपर्यंत लाभ पोहोचवण्यासाठी ही सुधारणा महत्त्वाची मानली जात आहे.
नव्या प्रणालीमुळे प्रत्येक पात्र सदस्याच्या हक्काचे धान्य निश्चित होणार असून लाभार्थ्यांच्या नोंदी अद्ययावत ठेवणे अत्यावश्यक ठरणार आहे. ज्या सदस्यांची ओळख पडताळणी किंवा आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण झालेली नसेल, त्यांच्याशी संबंधित लाभांवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे सर्व लाभार्थ्यांनी आपली माहिती अद्ययावत ठेवण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. या बदलामुळे देशभरात राबविण्यात येत असलेल्या ‘एक देश, एक रेशन कार्ड’ उपक्रमालाही अधिक बळ मिळणार आहे. कामानिमित्त किंवा इतर कारणांमुळे दुसऱ्या शहरात अथवा राज्यात वास्तव्यास असलेल्या व्यक्तींना त्यांच्या हक्काचे धान्य तेथूनच मिळणे अधिक सुलभ होणार आहे, तर उर्वरित कुटुंबीयांना त्यांच्या मूळ ठिकाणी लाभ मिळत राहील. यामुळे स्थलांतरित कामगार आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना मोठा दिलासा मिळण्याची अपेक्षा आहे. सरकारच्या या उपक्रमामुळे रेशन वितरणातील पारदर्शकता वाढेल, गैरप्रकारांना आळा बसेल आणि अन्नधान्याचा योग्य लाभ खऱ्या पात्र लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचण्यास मदत होईल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात येत आहे.
तुमच्या रेशन कार्डवर दरमहा किती धान्य मंजूर आहे, हे ऑनलाईन तपासण्यासाठी केंद्र सरकारच्या अधिकृत ‘Annavitran’ (अन्नवितरण) पोर्टलचा वापर करावा लागतो. ही पद्धत अत्यंत सोपी असून खालील चरणांचे (Steps) पालन करून तुम्ही मोबाईलवरही ही माहिती पाहू शकता:
ऑनलाईन धान्य तपासण्याची सोपी पद्धत:
- पायरी १: सर्वप्रथम गुगलवर Annavitran Maharashtra सर्च करा किंवा थेट annavitran.maharashtra.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्या.
- पायरी २: होमपेजवर डाव्या बाजूला असलेल्या मेनूमध्ये ‘RC Details’ (Ration Card Details) या पर्यायावर क्लिक करा.
- पायरी ३: आता स्क्रीनवर एक बॉक्स दिसेल, त्यामध्ये तुमच्या रेशन कार्डचा १२ अंकी आरसी नंबर (RC Number) टाईप करा आणि ‘Submit’ बटणावर क्लिक करा.
- पायरी ४: सबमिट करताच तुमच्या स्क्रीनवर रेशन कार्डची संपूर्ण माहिती उघडेल. यामध्ये खालील गोष्टी स्पष्ट दिसतील:
- कुटुंबातील एकूण सदस्यांची नावे.
- कोणत्या सदस्याचे आधार कार्ड लिंक (Active) आहे की नाही.
- चालू महिन्यासाठी तुम्हाला किती किलो गहू, तांदूळ किंवा इतर धान्य मंजूर झाले आहे (Allocation).
- रेशन दुकानदाराने तुम्हाला किती धान्य दिले आहे आणि किती शिल्लक आहे.
‘Mera Ration’ ॲपचा दुसरा पर्याय:
तुम्ही तुमच्या स्मार्टफोनमध्ये केंद्र सरकारचे ‘Mera Ration’ (मेरा रशन) हे अधिकृत ॲप डाऊनलोड करूनही ही माहिती मिळवू शकता. ॲप उघडल्यानंतर ‘Eligibility Status’ वर क्लिक करून रेशन कार्ड नंबर टाकल्यास मंजूर धान्याचा कोटा त्वरित स्क्रीनवर दिसतो.
