नवी दिल्ली : हिंदू धर्मातील सर्वात मोठा आणि उत्साहाचा सण असलेल्या दिवाळीच्या पार्श्वभूमीवर सर्वोच्च न्यायालयाने फटाक्यांच्या वापराबाबत महत्त्वपूर्ण निर्णय दिला आहे. दिवाळीच्या काळात फटाक्यांमुळे होणारे वायू आणि ध्वनी प्रदूषण हा गेल्या काही वर्षांपासून गंभीर विषय बनला आहे. मोठ्या आवाजाचे फटाके आणि मोठ्या प्रमाणातील आतषबाजीमुळे हवेची गुणवत्ता खालावते तसेच प्रदूषणात वाढ होते, असा युक्तिवाद करत देशभरात फटाक्यांवर पूर्ण बंदी घालण्याची मागणी करण्यात आली होती. मात्र, या प्रकरणावर सुनावणी करताना सर्वोच्च न्यायालयाने आगामी दिवाळीच्या काळात फटाक्यांवर देशव्यापी पूर्ण बंदी घालण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे. न्यायालयाच्या या निर्णयामुळे नागरिकांना नियमांचे पालन करत दिवाळीचा सण साजरा करण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
सर्वोच्च न्यायालयाने पर्यावरण संरक्षण आणि धार्मिक परंपरा यांच्यात समतोल राखण्यावर भर दिला आहे. फटाक्यांच्या उत्पादन, विक्री आणि वापरावर सरसकट बंदी घालणे व्यवहार्य नसल्याचे मत न्यायालयाने व्यक्त केले. त्याऐवजी कमी प्रदूषण करणाऱ्या ‘हरित फटाक्यां’च्या वापराला प्रोत्साहन देण्याची गरज असल्याचे न्यायालयाने स्पष्ट केले. तसेच दिवाळीच्या काळात फटाके फोडताना निश्चित वेळेच्या मर्यादांचे पालन करणे आवश्यक असल्याचेही न्यायालयाने नमूद केले आहे. न्यायालयाच्या निर्देशांनुसार, स्थानिक प्रशासनाने निश्चित केलेल्या वेळेतच फटाके फोडण्यास परवानगी असणार आहे. रात्री उशिरा किंवा नियमबाह्य पद्धतीने होणारी आतषबाजी रोखण्यासाठी पोलीस आणि प्रशासनाने आवश्यक ती खबरदारी घ्यावी, असे निर्देश देण्यात आले आहेत. नागरिकांनी पर्यावरणाची काळजी घेत सुरक्षित आणि जबाबदारीने सण साजरा करावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे. सर्वोच्च न्यायालयाच्या या निर्णयामुळे पर्यावरण संरक्षणाच्या दृष्टीने आवश्यक उपाययोजनांवर भर देण्यात आला असून, त्याचवेळी दिवाळीच्या पारंपरिक उत्साहालाही कायम ठेवण्यात आले आहे. या निर्णयामुळे फटाके विक्रेते, व्यापारी आणि सर्वसामान्य नागरिकांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. आता नियमांचे पालन करून आणि पर्यावरणपूरक पद्धतीने दिवाळी साजरी करण्याची जबाबदारी नागरिकांवर असणार आहे.
