मुंबई : ग्लोबल फिनटेक फेस्ट २०२५ मध्ये मुंबईत आयोजित, वित्तीय सेवा विभागाचे सचिव एम. नागराजू यांनी डिजिटल पेमेंट्स अधिक सुलभ आणि सर्वसमावेशक बनवण्यासाठी तीन नवीन यूपीआय सुविधांचं अनावरण केलं. यामध्ये ऑन-डिव्हाइस बायोमेट्रिक ऑथेंटिकेशन, आधार-आधारित चेहरा ओळख पडताळणी आणि यूपीआयद्वारे मायक्रो एटीएममधून रोख रक्कम काढण्याची सुविधा समाविष्ट आहे. या सुविधांचा उद्देश ग्रामीण आणि आदिवासी भागांमध्ये डिजिटल पेमेंट्सचा प्रसार वाढवणे आणि आर्थिक समावेशनाला चालना देणे आहे.
१. प्रथम सुविधा, ऑन-डिव्हाइस बायोमेट्रिक ऑथेंटिकेशन, यूपीआय व्यवहारांसाठी स्मार्टफोनच्या फिंगरप्रिंट किंवा चेहरा अनलॉक सुविधेद्वारे पेमेंट्स अधिकृत करण्याची परवानगी देते. ही पर्यायी सुविधा बँकांद्वारे क्रिप्टोग्राफिक तपासणीद्वारे सुरक्षित आणि जलद व्यवहार सुनिश्चित करते. यामुळं यूपीआय पिनच्या गरजेशिवाय व्यवहार सुलभ होणार आहेत.
२. दुसरी सुविधा, आधार-आधारित चेहरा ओळख पडताळणी, यूपीआय पिन सेट किंवा रीसेट करण्यासाठी UIDAI च्या FaceRD ॲपद्वारे चेहरा पडताळणीचा वापर करते. यामुळं डेबिट कार्ड तपशील किंवा ओटीपीची गरज काढून टाकली आहे. ही सुविधा नवीन वापरकर्त्यांसाठी, विशेषतः ज्येष्ठ नागरिकांसाठी, यूपीआय वापर सुलभ करेल. भविष्यात ही सुविधा व्यवहार पडताळणीसाठीही विस्तारित केली जाईल.
३. तिसरी सुविधा, यूपीआयद्वारे मायक्रो एटीएममधून रोख रक्कम काढणे आहे.यूपीआय कॅश पॉइंट्सवर डायनॅमिक क्यूआर कोड स्कॅन करून आणि यूपीआय ॲपद्वारे व्यवहार अधिकृत करून पैसे काढण्याची सुविधा देते. ही सुविधा आधार-सक्षम आणि कार्ड-आधारित कॅश विड्रॉलला पूरक आहे, ज्यामुळं दुर्गम भागात रोख रकमेची उपलब्धता वाढेल.
नागराजू यांनी ग्रामीण आणि आदिवासी भागात डिजिटल पेमेंट्सचा प्रसार वाढवण्याच्या आव्हानांवर प्रकाश टाकला. ते म्हणाले, “यूपीआयच्या प्रचंड वाढीनंतरही, ग्रामीण आणि आदिवासी समुदायांना औपचारिक वित्तीय व्यवस्थेत आणणे हे आव्हान आहे. मर्यादित इंटरनेट कनेक्टिव्हिटीमुळं ऑफलाइन व्यवहारही कठीण आहेत. तथापि, अनेक फिनटेक कंपन्या आता ग्रामीण समुदायांना जोडण्यासाठी आणि ऑफलाइन पेमेंट सोल्युशन्स विकसित करण्यासाठी नवनवीन प्रयत्न करत आहेत. या प्रयत्नांना यश आल्यास, संपूर्ण देश औपचारिक वित्तीय व्यवस्थेचा भाग बनू शकेल आणि डिजिटल पेमेंट्सचा लाभ घेऊ शकेल.”
