वृत्तसंस्था : मध्य पूर्वेतील दीर्घकाळ सुरू असलेल्या तणावानंतर अमेरिका आणि इराण यांच्यात शांतता कराराच्या दिशेने महत्त्वपूर्ण प्रगती झाली असून, त्याचा परिणाम जागतिक ऊर्जा बाजारावर दिसू लागला आहे. विविध आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्थांच्या अहवालानुसार, दोन्ही देशांदरम्यान युद्धविराम आणि होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्याबाबत तत्त्वतः सहमती झाली आहे. या घडामोडींनंतर इराणच्या तेल निर्यातीला पुन्हा गती मिळू लागली आहे. अहवालानुसार, नॅशनल इराणी टँकर कंपनीचे (NITC) ‘डायोना’ आणि ‘हिरो II’ हे दोन अतिमोठे तेलवाहू टँकर प्रत्येकी सुमारे २० लाख बॅरल कच्चे तेल घेऊन रवाना झाले आहेत. याशिवाय आणखी एक सुएझमॅक्स टँकर सुमारे १० लाख बॅरल तेल घेऊन निघाल्याची माहिती समोर आली आहे. गेल्या दोन महिन्यांतील इराणच्या तेल निर्यातीतील ही पहिली मोठी हालचाल मानली जात आहे. काही अहवालांनुसार ‘स्ट्रीम’ नावाचे आणखी एक जहाजही होर्मुझ परिसराकडे सरकत असून, पूर्वी लागू असलेल्या निर्बंधांमुळे ते अनेक आठवडे प्रतीक्षेत होते. अमेरिका आणि इराण यांच्यातील करारामुळे सामुद्रधुनीतून जहाज वाहतुकीचा मार्ग पुन्हा खुला होण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे. तथापि, कराराच्या अंमलबजावणीसंदर्भातील काही तांत्रिक आणि राजनैतिक बाबी अद्याप अंतिम होणे बाकी असल्याचेही वृत्तांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.
या घडामोडींचा सर्वात मोठा परिणाम जागतिक कच्च्या तेलाच्या किमतींवर झाला आहे. युद्ध आणि पुरवठा अडचणींमुळे वाढलेल्या तेलाच्या किमती आता घसरणीच्या मार्गावर आहेत. ब्रेंट क्रूडची किंमत तीन महिन्यांच्या नीचांकी पातळीवर येत ८० डॉलर प्रति बॅरलच्या खाली पोहोचली आहे, तर अमेरिकन WTI क्रूडची किंमतही लक्षणीयरीत्या कमी झाली आहे. जागतिक बाजारात तेलपुरवठा वाढण्याची शक्यता निर्माण झाल्याने गुंतवणूकदारांचा विश्वास वाढला असून, ऊर्जा क्षेत्रातील अनिश्चितता काही प्रमाणात कमी झाली आहे. तज्ज्ञांच्या मते, तेलाच्या किमती कमी राहिल्यास अनेक देशांमधील महागाईवरील दबाव कमी होण्यास मदत होऊ शकते. वाहतूक, इंधन आणि उत्पादन खर्चावरही याचा सकारात्मक परिणाम होण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, होर्मुझ सामुद्रधुनीतील वाहतूक पूर्णपणे पूर्वपदावर येण्यासाठी काही आठवडे किंवा महिने लागू शकतात, कारण युद्धकाळातील अडथळे आणि सुरक्षा उपाय अजूनही टप्प्याटप्प्याने हटवले जात आहेत. तरीही अमेरिका-इराण करारामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेला दिलासा मिळाला असून, ऊर्जा बाजारात स्थैर्य परतण्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत.
