४ जून हा दिवस जगभरात ‘आक्रमकतेचे बळी ठरलेल्या निष्पाप मुलांचा आंतरराष्ट्रीय दिन’ म्हणून पाळला जातो. हा दिवस केवळ एका स्मरणदिनापुरता मर्यादित नसून जगभरातील बालकांवर होणाऱ्या हिंसा, युद्ध, शोषण, अत्याचार आणि दडपशाहीविरोधात जागरूकता निर्माण करणारा महत्त्वपूर्ण दिवस आहे. ज्या वयात मुलांच्या हातात पुस्तके, खेळणी आणि रंगीत स्वप्ने असावीत, त्या वयात अनेक बालके भीती, असुरक्षितता आणि वेदनांचा सामना करत आहेत. युद्ध, दहशतवाद, जातीय संघर्ष, घरगुती हिंसा, बालमजुरी, मानवतस्करी आणि लैंगिक अत्याचार यांचा सर्वाधिक फटका निष्पाप मुलांनाच बसतो. १९८२ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी या दिवसाची घोषणा केली. लेबनॉन आणि पॅलेस्टाईनमधील संघर्षांदरम्यान हजारो मुलांचे जीव गेले, अनेक जखमी झाले आणि लाखो बालकांचे बालपण उद्ध्वस्त झाले. त्यानंतर बालकांच्या संरक्षणासाठी जागतिक स्तरावर प्रयत्नांना चालना देण्यासाठी हा दिवस साजरा करण्यास सुरुवात झाली. आज या दिवसाचा व्याप अधिक व्यापक झाला असून कोणत्याही प्रकारच्या आक्रमकतेचा बळी ठरलेल्या प्रत्येक बालकाच्या हक्कांसाठी हा दिवस समर्पित आहे.
बालपण हा व्यक्तिमत्त्व विकासाचा सर्वात महत्त्वाचा टप्पा आहे. प्रत्येक मुलाला प्रेम, सुरक्षितता, शिक्षण, आरोग्य आणि सन्मानाने जगण्याचा अधिकार आहे. मात्र संघर्षग्रस्त भागांमध्ये लाखो मुले या मूलभूत हक्कांपासून वंचित राहत आहेत. युद्धामुळे घरे, शाळा आणि रुग्णालये उद्ध्वस्त होतात, तर मुलांना मानसिक आघात, विस्थापन आणि शिक्षण खंडित होण्यासारख्या गंभीर समस्यांना सामोरे जावे लागते. घरगुती हिंसा, बालमजुरी, मानवतस्करी आणि सायबर छळ यांसारख्या आधुनिक आव्हानांनीही बालकांचे जीवन धोक्यात आले आहे. बालकांच्या संरक्षणासाठी शासन, आंतरराष्ट्रीय संस्था, शाळा, कुटुंब आणि समाज यांनी एकत्रितपणे काम करणे आवश्यक आहे. प्रत्येक मुलाला सुरक्षित, आनंदी आणि सन्मानपूर्ण बालपण मिळावे, ही केवळ कायद्याची नव्हे तर संपूर्ण समाजाची जबाबदारी आहे. कारण मुलांचे बालपण सुरक्षित असेल तरच मानवतेचे भविष्य सुरक्षित राहील.
- लेखक : डॉ. राजेंद्र बगाटे
