छत्रपती संभाजीनगर : जागतिक वारसा स्थळ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या अजिंठा आणि वेरूळ लेणी येथे पर्यटकांचा अनुभव अधिक आधुनिक आणि माहितीपूर्ण करण्यासाठी भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षणाने महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. ३० एप्रिल २०२६ रोजी एएसआयच्या औरंगाबाद सर्कलकडून या दोन्ही लेणींसाठी बहुभाषिक क्यूआर-आधारित ऑडिओ-व्हिज्युअल गाईड सेवा अधिकृतपणे सुरू करण्यात आली. या सुविधेमुळे पर्यटकांना आता स्वतःच्या स्मार्टफोनवर क्यूआर कोड स्कॅन करून लेण्यांचा इतिहास, शिल्पकला, चित्रकला आणि वास्तुशैलीविषयी सविस्तर माहिती पाहता आणि ऐकता येणार आहे. विविध भारतीय आणि आंतरराष्ट्रीय भाषांमध्ये उपलब्ध असलेल्या या डिजिटल गाईडमुळे देश-विदेशातील पर्यटकांना अधिक सुलभपणे माहिती मिळणार आहे.
विशेष म्हणजे, लेणी परिसरात अनेकदा इंटरनेट नेटवर्कची अडचण निर्माण होत असल्याने एएसआयकडून तात्पुरत्या इंटरनेट सुविधेचीही व्यवस्था करण्यात येत आहे, जेणेकरून पर्यटकांना क्यूआर कोड स्कॅन करताना अडथळा येऊ नये. या डिजिटल उपक्रमामुळे केवळ पर्यटकांचा अनुभव समृद्ध होणार नाही, तर लेण्यांतील प्राचीन चित्रे आणि शिल्पांच्या संवर्धनालाही मदत होणार असल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले. पर्यटकांची वाढती गर्दी आणि लेण्यांच्या आत होणारी आर्द्रता यामुळे भित्तीचित्रांवर परिणाम होत असल्याची चिंता व्यक्त केली जात होती. आता डिजिटल गाईडच्या मदतीने पर्यटकांना लेण्यांच्या बाहेरून किंवा कमी वेळात सविस्तर माहिती मिळू शकणार असल्याने आतली गर्दी आणि थांबण्याचा कालावधी कमी होण्याची अपेक्षा आहे. दरम्यान, मे २०२६ च्या पहिल्या आठवड्यात अजिंठा लेण्यांमध्ये विक्रमी पर्यटकांची गर्दी पाहायला मिळत आहे. अलीकडेच लेणी क्रमांक १० आणि २६ परिसरात मधमाशांच्या हल्ल्याच्या घटना घडल्यामुळे प्रशासनाकडून पर्यटकांना सावध राहण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. सध्या भारतीय पर्यटकांसाठी प्रवेश शुल्क रोख पद्धतीने ४० रुपये असून, ऑनलाइन पेमेंट केल्यास ३५ रुपये शुल्क आकारले जात आहे. नव्या डिजिटल सुविधेमुळे ऐतिहासिक वारसा जपतानाच पर्यटन अधिक स्मार्ट आणि सुरक्षित करण्याचा प्रयत्न करण्यात येत असल्याचे एएसआयने स्पष्ट केले आहे.
