मुंबई : मुंबई उपनगरी रेल्वेने प्रवाशांसाठी तिकीट व्यवस्था अधिक सोपी आणि डिजिटल करण्याच्या दिशेने आणखी एक महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. आता RailOne अॅपच्या माध्यमातून प्रवाशांना स्वतःसह कुटुंबातील सदस्य किंवा इतर पाच व्यक्तींसाठीही लोकल प्रवासाचा पास काढण्याची सुविधा उपलब्ध झाली आहे. ही नवीन सेवा २ सप्टेंबर २०२६ पासून सुरू करण्यात आली असून, यामुळे दररोज प्रवास करणाऱ्या लाखो प्रवाशांना मोठा दिलासा मिळणार आहे. रेल्वे बोर्डाने सुधारित तिकीट प्रणालीला मंजुरी दिल्यानंतर रेल्वे माहिती प्रणाली केंद्राने (CRIS) याबाबत आवश्यक मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. या नव्या सुविधेनुसार प्रवाशांना पास पीडीएफ स्वरूपात मोबाईलद्वारे शेअर करता येणार असून, तो संबंधित प्रवाशाच्या मोबाईलमध्येही वापरता येईल. मात्र, पासवरील क्यूआर कोड आणि प्रवाशाचा फोटो स्पष्ट दिसणे अनिवार्य असेल. पासमध्ये कोणत्याही प्रकारची छेडछाड, फोटोमध्ये बदल किंवा क्यूआर कोड अस्पष्ट असल्यास तो वैध मानला जाणार नाही. केवळ आरक्षणाची पावती, चलन किंवा यूटीएसच्या कागदी पासची प्रत दाखवून प्रवास करण्यास परवानगी दिली जाणार नाही. रेल्वे प्रशासनाच्या मते, या सुविधेमुळे कुटुंबातील सदस्य, ज्येष्ठ नागरिक किंवा मोबाईलवर स्वतः बुकिंग करू न शकणाऱ्या प्रवाशांसाठी पास काढणे अधिक सोयीचे होईल. तसेच संपूर्ण प्रक्रिया डिजिटल होत असल्याने तिकीट खिडक्यांवरील गर्दी कमी होण्यास आणि प्रवाशांचा वेळ वाचण्यास मदत होणार आहे.
या नव्या व्यवस्थेत पासच्या वैधतेबाबतही काही महत्त्वाचे नियम लागू करण्यात आले आहेत. एखाद्या प्रवाशाने स्वतःसाठी पास काढल्यास त्याची वैधता त्याच दिवसापासून सुरू होईल. मात्र, दुसऱ्या व्यक्तीसाठी काढलेला पास बुकिंगनंतरच्या पुढील दिवसापासून वैध मानला जाईल. स्वतःसाठी पास काढणाऱ्या व्यक्तीचे किमान वय 18 वर्षे असणे आवश्यक असून, ज्या व्यक्तीसाठी पास काढला जात आहे त्याचे किमान वय पाच वर्षे असावे. तिकीट तपासणीदरम्यान रेल्वे कर्मचारी प्रथम पासवरील फोटो आणि प्रत्यक्ष प्रवाशाचा चेहरा यांची पडताळणी करतील. आवश्यक वाटल्यास त्यांच्या हातातील अद्ययावत उपकरणाद्वारे क्यूआर कोड स्कॅन करून पासची सत्यता, फोटो आणि प्रवाशाची माहिती तपासली जाईल. प्रवाशांना पासची छापील प्रत किंवा मोबाईलमधील पीडीएफ प्रत दाखवण्याची मुभा असेल, मात्र त्यावरील क्यूआर कोड पूर्णपणे स्पष्ट आणि स्कॅन होण्यास योग्य असणे बंधनकारक आहे. क्यूआर कोड खराब, अस्पष्ट किंवा त्यात छेडछाड झालेली आढळल्यास संबंधित प्रवाशाकडे वैध पास नसल्याचे मानले जाईल आणि रेल्वेच्या नियमानुसार दंडात्मक कारवाई करण्यात येईल. रेल्वे प्रशासनाच्या या नव्या उपक्रमामुळे तिकीट तपासणी प्रक्रिया अधिक पारदर्शक, सुरक्षित आणि जलद होणार असून, डिजिटल तिकीट व्यवस्थेला आणखी चालना मिळणार आहे. तसेच भविष्यात रेल्वे प्रवास अधिक सुलभ, कागदविरहित आणि तंत्रज्ञानाधारित करण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.
