मुंबई : देशातील पहिली स्वयंचलित दरवाजे (Automatic Doors) असलेली नॉन-एसी लोकल ट्रेन मुंबईत दाखल झाली असून, शहराच्या ‘जीवनवाहिनी’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या लोकल सेवेत मोठा बदल घडवणारी ही घटना मानली जात आहे. प्रवाशांच्या सुरक्षिततेस आणि सोयीसुविधांना प्राधान्य देत मध्य रेल्वेने ही १२ डब्यांची आधुनिक लोकल कुर्ला कारशेडमध्ये आणली आहे. ही ट्रेन एसी लोकलप्रमाणेच डिझाइन करण्यात आली असून, चेन्नईतील पेरांबूर येथील इंटीग्रल कोच फॅक्टरीमध्ये तिची निर्मिती करण्यात आली आहे. स्वयंचलित सरकत्या दरवाज्यांमुळे गर्दीच्या वेळी उघड्या दरवाज्यांमुळे होणारे अपघात टाळण्यास मदत होणार आहे. या लोकलमध्ये नेहमीच्या गाड्यांपेक्षा मोठ्या, सुमारे १९०० मिमी आकाराच्या खिडक्या देण्यात आल्या आहेत, ज्यामुळे हवा अधिक प्रमाणात खेळती राहते. यासोबतच ताशी सुमारे १०,००० घनमीटर ताजी हवा फिरवणारी प्रगत वायुवीजन प्रणाली बसवण्यात आली आहे. अत्याधुनिक ‘अग्निशोधक प्रणाली’, सुधारित आसनरचना, अधिक उभे राहण्यासाठी जागा आणि आधुनिक सुविधा यामुळे ही नॉन-एसी लोकल प्रवाशांसाठी अधिक सुरक्षित आणि आरामदायी ठरणार आहे.
या ट्रेनच्या रचनेत ‘६+३+३’ अशी डब्यांची विभागणी करण्यात आली असून, त्यात प्रथम श्रेणी, महिला डबे, सामान्य डबे तसेच दिव्यांग आणि सामानासाठी स्वतंत्र डब्यांचा समावेश आहे. वायुवीजन ही सर्वात मोठी अडचण लक्षात घेऊन छतावर शक्तिशाली ब्लोअर्स बसवण्यात आले आहेत, जे डब्यांमध्ये सतत ताजी हवा पुरवतात. चालकाच्या केबिनशी जोडलेली स्वयंचलित दरवाजा-नियंत्रण प्रणाली, सेन्सर्स, टॉक-बॅक सुविधा आणि प्रवासी माहिती फलक यांसारख्या आधुनिक यंत्रणाही या लोकलमध्ये देण्यात आल्या आहेत. अश्विनी वैष्णव यांनी दिलेल्या निर्देशांनुसार, भविष्यातील सर्व लोकल गाड्यांमध्ये बंद दरवाजे असावेत, या उद्देशाने हा प्रकल्प राबवण्यात आला आहे. विशेषतः मुंब्रा येथे २०२५ मध्ये घडलेल्या अपघातानंतर अशा गाड्यांची गरज अधोरेखित झाली होती. दरम्यान, मध्य रेल्वेचे मुख्य जनसंपर्क अधिकारी डॉ. स्वप्नील नीला यांनी सांगितले की, ही लोकल प्रवासी सेवेत सुरू करण्यापूर्वी तिच्या सर्व तांत्रिक आणि सुरक्षेसंबंधी चाचण्या पूर्ण केल्या जातील. त्या यशस्वी झाल्यानंतरच ही आधुनिक लोकल मुंबईकरांच्या सेवेत दाखल होणार आहे.
मुंबईच्या पहिल्या स्वयंचलित दरवाजांच्या नॉन-एसी लोकलची प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:
- स्वयंचलित दरवाजे: मेट्रोप्रमाणे दरवाजे आपोआप उघडतील-मिटतील; दरवाजे बंद झाल्याशिवाय गाडी सुरू होणार नाही.
- प्रचंड वायुवीजन (Ventilation): एसी नसल्यामुळे डब्यात हवा खेळती राहण्यासाठी प्रत्येक डब्यात १०,००० घनमीटर हवा फेकणारे शक्तिशाली ‘ब्लोअर्स’ आहेत.
- मोठ्या खिडक्या: सध्याच्या लोकलपेक्षा दुप्पट मोठ्या (१९०० मिमी) काचेच्या खिडक्या, ज्यामुळे डब्यात जास्त प्रकाश आणि बाहेरचे दृश्य स्पष्ट दिसेल.
- सुरक्षा सेन्सर्स: दरवाजा उघडताना किंवा मिटताना अडथळा आल्यास दरवाजे आपोआप थांबतील (Obstruction Detection).
- आधुनिक सुविधा: डब्यांमध्ये अधिक मोकळी जागा (Legroom), आपत्कालीन ‘टॉक-बॅक’ यंत्रणा आणि एका डब्यातून दुसऱ्या डब्यात जाण्यासाठी ‘गँगवे’.
