भारतात दरवर्षी १४ नोव्हेंबर रोजी बालदिन मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. देशाचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या जयंतीनिमित्त हा दिवस मुलांना समर्पित करण्यात आला आहे. १४ नोव्हेंबर १८८९ रोजी अलाहाबाद (सध्याचे प्रयागराज) येथे त्यांचा जन्म झाला होता. मुलांवरील त्यांच्या अपार प्रेमामुळे ते ‘चाचा नेहरू’ या नावाने देशभर ओळखले जात. त्यांच्या मते, देशाचे भविष्य मुलांच्या हातात असून त्यांना दर्जेदार शिक्षण, चांगले आरोग्य, सुरक्षित वातावरण आणि प्रगतीच्या समान संधी मिळाल्या पाहिजेत. म्हणूनच त्यांच्या निधनानंतर १९६४ पासून त्यांची जयंती भारतात बालदिन म्हणून साजरी केली जाऊ लागली. यापूर्वी देशात २० नोव्हेंबर रोजी संयुक्त राष्ट्रांच्या जागतिक बालदिनानिमित्त हा दिवस पाळला जात होता. बालदिनानिमित्त देशभरातील शाळा, महाविद्यालये आणि विविध शैक्षणिक संस्थांमध्ये विद्यार्थ्यांसाठी सांस्कृतिक कार्यक्रम, क्रीडा स्पर्धा, भाषण, चित्रकला, नृत्य, संगीत आणि विविध कलागुणांना वाव देणाऱ्या स्पर्धांचे आयोजन केले जाते. अनेक ठिकाणी विद्यार्थ्यांचा सत्कार केला जातो, त्यांना भेटवस्तू देण्यात येतात आणि त्यांच्या गुणवत्तेला प्रोत्साहन दिले जाते. या दिवसाचा मुख्य उद्देश मुलांच्या शिक्षण, आरोग्य, सर्वांगीण विकास आणि सुरक्षित भविष्यासाठी समाजात जनजागृती निर्माण करणे हा आहे.
पंडित जवाहरलाल नेहरू यांचा ठाम विश्वास होता की मुलांना केवळ पुस्तकी शिक्षण देणे पुरेसे नाही, तर त्यांना खेळ, कला, संगीत, वाचन, लेखन आणि सर्जनशील उपक्रमांमध्येही सहभागी होण्याची संधी मिळाली पाहिजे. १४ नोव्हेंबर १९५७ रोजी मुलांना दिलेल्या संदेशात त्यांनी अभ्यासाबरोबरच खेळ आणि सर्जनशीलतेचे महत्त्व अधोरेखित केले होते. मुलांनी भीती न बाळगता धैर्याने पुढे जावे, आपल्या क्षमतांवर विश्वास ठेवावा आणि राष्ट्रनिर्मितीत योगदान देणारे जबाबदार नागरिक बनावे, अशी त्यांची अपेक्षा होती. त्यामुळे मुलांच्या शिक्षणासोबतच त्यांच्या व्यक्तिमत्त्व विकासावर भर देण्याची गरज त्यांनी सातत्याने मांडली. बालदिन हा केवळ उत्सवाचा दिवस नसून प्रत्येक मुलाच्या मूलभूत हक्कांची जाणीव करून देणारा महत्त्वाचा दिवस आहे. प्रत्येक बालकाला दर्जेदार शिक्षण, पौष्टिक आहार, आरोग्य सुविधा, सुरक्षित वातावरण आणि विकासाच्या समान संधी मिळणे हा त्याचा हक्क आहे. तसेच बालमजुरी, हिंसाचार, भेदभाव आणि शोषणापासून मुलांचे संरक्षण करणे ही समाज, कुटुंब आणि शासनाची सामूहिक जबाबदारी आहे. बालपण आनंदी, सुरक्षित आणि समृद्ध करण्यासाठी प्रत्येकाने योगदान देणे आवश्यक असल्याची जाणीव बालदिनाच्या निमित्ताने पुन्हा एकदा अधोरेखित केली जाते.
